Seter Szkocki

SETER SZKOCKI GORDON

 

RYS HISTORYCZNY

Seter szkocki gordon jest jedną z dwóch ras psów myśliwskich wywodzacych się ze Szkocji.
Powszechnie uważa się, że twórcą rasy był Aleksander Duke Gordon, żyjący w latach 1743-1827, właściciel posiadłości Gordon Castle.

Tak naprawdę jest wiele teorii na temat jak ta rasa rzeczywiście powstała, a najbardziej znaną jest właśnie ta przypisująca stworzenie rasy Dukowi Gordonowi.

Legenda głosi, że matką nowo stworzonej odmiany setera była ukochana suka Lorda Duka, owczarek szkocki collie. Była ona psem o wybitnym istynkcie zarówno pasterskim, jak i łowieckim.
Gordon skojarzył ją ze swoimi seterami, a w efekcie tej krzyżówki powstały czarno białe setery.

Jeżeli nawet uznać tę historię za prawdziwą, to ten izolowany outcrossing miał prawdopodobnie niewielki wpływ na przyszłość rasy i pozostaje tylko opowieścią.
Zwłaszcza, że pierwsze wzmianki o czarnych podpalanych seterach pojawiają się już w roku 1600, a wiec 150 lat przed narodzinami Ducka Gordona.

Setery prawdopodobnie wyewoluowały w szesnastym stuleciu z ówczesnych spanieli, licznie importowanych z Hiszpanii.

Zagłębienie się w sposób życia i funkcjonowana ludności tamtych czasów, daje nam pogląd na to, w jaki sposób były użytkowane i wykorzystywane ówczesne psy.

Polowanie odbywało się głównie w celu zdobycia mięsa na stół. Ujścia rzek obfitowały w stada gęsi i kaczek i to właśnie one stanowiły podstawę diety ludzi zamieszkujących te obszary.
Myśliwi do polowań wykorzystywali siatki. A rolą psa było znalezienie i wskazanie miejsca w którym ptactwo się znajduje. Pies wystawiał w pozycji siedzącej, "przycupniętej": "indicate the position of sitting game". Stąd wzięła się nazwa 'seter', od słowa 'sitting'-'przysiadać'.

Drogą selekcji wybierano psy o najlepszych predyspozycjach do wystawiania i kontynuowano hodowlę.
W tamtym okresie, najlepiej ułożone, polujące osobniki, często stanowiły wartościowe upominki dla ważnych dygnitarzy i głów państw. I to zapoczątkowało hodowlę seterów na dworach.

Początkowo umaszczenie psów wystawiających było bardzo różnorodne. Czarne setery z Gordon Castle były dość znane, ale ich szata była wówczas trójkolorowa (czarno-biało-podpalana). Uważano natomiast, że czarno-brązowa okrywa, bez białych znaczeń lepiej sprawdza się na wrzosowiskach i stąd prawdopodobnie wzięło się ostateczne umaszczenie seterów szkockich gordonów – czarne podpalane. Tamtejsze hodowle, najbardziej jednak skupiały się na cechach użytkowych.

Po śmierci Aleksandra Duka Gordona, majątek przejął George Duke. Za jego czasów psiarnia bardzo podupała. Wiele psów roznadno jako upominki, a pozostałych 11 zostało wystawiono na aukcji.

Wśród zlicytowanych psów znalazł się pięcioletni Juno, znany z wybitnych predyspozycji łowieckich. Jego nowym właścicielem został Duke z Richmond, siostrzeniec Georga Duka, który po śmierci wuja stał się spadkobiercą majątku.

Literatura podaje, że Juno i Duka z Richmond łączyła wyjątkowa więź. Pies nie mieszkał w psiarni, zawsze towarzyszył panu w łowach, a wieczorami sypiał w nogach jego łoża.

Pasja, instynkt i inteligencja Juno wzbudziły ogromne zainteresowanie wśród szlachty.
To sprawiło, że czarne-podpalane setery stały się znów pożądane jako doskonałe psy polujące. I miało niewątpliwy wpływ na rozwój rasy.

Początkowo Gordony wykorzystywano wyłącznie jako psy użytkowe.
Aż do 1859 roku, kiedy to na wystawie psów w Newcastle, Gordon zdobył pierszą nagrodę. Później w 1863 roku na pierwszych Field Trialsach trzy czołowe lokaty zajęły Setery Gordony, udokumentowane jest, że były one czarne podpalane.

W 1873 roku Kennel Club oficjalnie klasyfikuje rasę jako Czarne-Podpalane Setery (Black and Tan Setters), wiadomo jednak, że ich pochodzenie niewiele ma wspólnego z seterami z posiadłości Aleksandra Ducka Gordona. W 1923 roku Kennel Klub zatwierdza rasę Gordon Setter – Seter Szkocki Gordon.

 

Alicja Jamer (Leonnelka FCI)
Opracowanie własne na podstawie: "Gordon setters today" Jose Baddeley.

 

CHARAKTERYSTYKA RASY

 Charakter – gordon w rodzinie

O charakterze gordona można krótko powiedzieć – wspaniały. Lojalność i oddanie to cechy wymieniane na pierwszym miejscu. Jest psem jednego właściciela. Wierny, przywiązany i ze wszystkich seterów najbardziej spokojny i zrównoważony. Ma pogodne usposobienie, jest przyjacielski i długo zachowuje radość życia. Lubi przebywać blisko z ludźmi i źle znosi odosobnienie. Zachowuje dystans i jest powściągliwy w stosunku do obcych. Jest wrażliwy i dumny ale nie znosi złego czy brutalnego traktowania.

W stosunku do całej swojej rodziny, jest opiekuńczy i cierpliwy. Gordon lubi dzieci, zabawy z nimi i gonitwy. Oczywiście pamiętajmy, że to my jesteśmy odpowiedzialni za relacje dziecka z psem. My musimy nauczyć zarówno dziecko jak i psa jakie zachowania są dopuszczalne a czego robić nie wolno. Nie zostawiajmy dzieci samych z psem bez względu na jego rasę i najbardziej pochlebne o niej opinie.
 Jeśli w rodzinie są inne zwierzęta, gordon generalnie dobrze układa sobie relacje z nimi. Zwłaszcza gdy razem dorastają. Może jednak nie być zbyt miły w stosunku do obcych psów i jeśli będzie miał skłonności do dominacji może być agresywny.

Gordon ma talent do pilnowania swojego terenu. Jest czujny i pilnie wypatruje zagrożeń i intruzów. Nie jest to oczywiście pies stróżujący ale potrafi swoim zachowaniem wzbudzić respekt. Nie szczeka bez potrzeby i nie jest hałaśliwy. Posiada jednak szeroką gamę uzdolnień wokalnych, które chętnie demonstruje okazując swoje emocje. A ponieważ jest otwarty i chętny do okazywania uczuć jesteśmy skazani na jego „gadatliwość”.

Zdrowie

Gordon jako rasa jest zdrowy. Długość jego życia wynosi średnio od 10 do 14 lat. Predyspozycji do chorób, które w jego przypadku należałoby wskazać i mieć na uwadze nie jest dużo. Przede wszystkim dysplazja stawów biodrowych, rzadziej łokciowych. Wymienia się też zaburzenia w pracy tarczycy i skłonność do skrętu żołądka. Podłożem tych chorób mogą być czynniki genetyczne i/lub środowiskowe. Wiedząc o takich predyspozycjach możemy po prostu wymagać od psa pewnych zachowań i ograniczać czynniki zwiększające ryzyko. W przypadku skrętu żołądka będzie to odpoczynek po posiłku, dzielenie posiłku na mniejsze porcje. W profilaktyce dysplazji zwróćmy uwagę na odpowiednią ilość ruchu. Młody gordon jest bardzo aktywny i trudno nieraz opanować jego temperament. Chęć wybiegania psa i zmęczenia go może doprowadzić do przeforsowania organizmu. Nadmierne skakanie, bieganie po schodach czy za rowerem może być przyczyną uszkodzeń stawów. Wszelkie formy aktywności w czasie dorastania powinny być kontrolowane i dozowane z umiarem.

Szczególną uwagę powinniśmy zwrócić na uszy gordona. Jak u wszystkich psów o wiszących uszach ważne jest ich przewietrzanie i kontrola.
 I jedna ważna uwaga. Gordon w czasie spaceru czy polowania przemierza dużą przestrzeń i sprawdza różne miejsca. Jest narażony na kontakt z kleszczami i mimo zabezpieczeń przeciwko nim, może zostać zarażony chorobami odkleszczowymi. Długi i czarny włos utrudnia dokładne sprawdzenie czy nie przynieśliśmy do domu jakiegoś „pasażera”. Powinniśmy zapoznać się z objawami tych chorób (np. dział: psie choroby; PSY24) aby umieć je rozpoznać i zgłosić się do weterynarza.

Ogólnie gordony nie sprawiają kłopotów zdrowotnych. Niemniej, jak w przypadku każdej rasy, należy obserwować swojego pupila. Wszelkie budzące wątpliwości i nietypowe zachowania jak apatia, brak łaknienia, biegunka, wymioty, problemy z poruszaniem czy inne należy konsultować z weterynarzem. Próby przeczekania albo leczenia na własną rękę (zwłaszcza przy braku doświadczenia) mogą być przyczyną poważnych problemów. Szczególnie jeśli chodzi o choroby odkleszczowe czy skręt żołądka szybkość udzielenia pomocy jest bardzo istotna i decyduje o życiu naszego psa.

Żywienie

Zasady żywienia gordona są takie jak w przypadku innych ras. W zależności od wieku, budowy, aktywności czy szczególnych potrzeb (choroba, ciąża, odchowanie szczeniąt) musimy zdecydować ile i jaką karmę będziemy dawać. Każdy etap życia wymaga dobrania odpowiednich składników, które powinny znaleźć się codziennie w psiej misce. Jedzenie powinno być dobrze zbilansowane. Nie przesadzajmy z dodatkami i witaminami. Wygląd psa i jego zdrowie będą świadczyły o trafnej diecie. (polecam: dział „żywienie psów” i artykuł „Co jedzą psy” PSY24). Nie zapominajmy o czystej i świeżej wodzie w misce.

Wychowanie

Wychowanie młodego gordona z racji jego inteligencji i łatwości uczenia nie jest trudne. Mając na uwadze jego temperament jak i wrodzoną pasję myśliwską zapewnijmy mu odpowiednie szkolenie i ćwiczenia. Nauczenie młodego psa posłuszeństwa i przychodzenia na komendę jest podstawą dobrego ułożenia. Młody gordon potrafi czasami być uparty i lekceważyć polecenia. Trening posłuszeństwa i osiągnięcie pożądanych zachowań nie może, w przypadku tej rasy, być oparte na rozwiązaniach siłowych. Gordon doskonale rozumie czego od niego wymagamy. Konsekwencją postępowania, pozytywnymi skojarzeniami i pochwałami szybciej osiągniemy zamierzony cel. Próby „łamania charakteru” czy brutalnego traktowania gordona spowodują jedynie „wycofanie” się psa, utratę spontaniczności, brak zaufania do właściciela i niechęć do współpracy (polecam: dział „wychowanie” PSY 24).

Pielęgnacja setera szkockiego

Szata gordona jest dość łatwa w pielęgnacji. Podstawowym zabiegiem jest systematyczne czesanie. Robiąc to regularnie nie dopuścimy do zmatowienia włosa i powstania kołtunów a sierść będzie czysta i błyszcząca. Przyzwyczajajmy psa do tego zabiegu jak najwcześniej. Czesanie po spacerach powinno stać się wręcz nawykiem. Możemy w porę zauważyć kleszcze i uniknąć przykrości z nimi związanych czy kolce roślin wbite w skórę, które oczywiście należy usunąć. Kąpiemy gordona, gdy jest taka potrzeba, używając psich szamponów. Dobrze jest wyciąć włosy wyrastające między palcami i obciąć włosy na spodzie łapy. Łapa będzie zwarta, nie będą się do niej przyklejały śnieg czy błoto. Pies nie będzie wnosił do domu brudu i łatwiej będzie wytrzeć mu łapy.

Bardzo ważna u gordona jest kontrola uszu. Włos porastający ucho od jego wewnętrznej strony utrudnia przewietrzanie i najlepiej go wyciąć. Uszy należy wycierać po wszelkich kąpielach, sprawdzać czy nie ma stanów zapalnych, nadmiernego wydzielania i zalegania wydzieliny. Czyścimy uszy specjalnymi preparatami. Każdy niepokojący objaw, jak niemiły zapach, zaczerwienienie, tkliwość przy dotykaniu czy potrząsanie głową należy zgłosić weterynarzowi.
 Podobnie z oczami. Po powrocie ze spaceru należy sprawdzić czy nie ma w nich jakiś nasion traw albo innych ciał obcych. Oczy można przecierać esencją herbacianą lub preparatami do oczu, odradza się stosowanie rumianku, który rozjaśnia włos. Stany zapalne, wycieki z oczu czy inne problemy z oczami konsultujemy z weterynarzem.
 Inne czynności pielęgnacyjne (zęby, pazury) są takie same jak u innych ras.

Potrzeby

Gordon doskonale nadaje się na psa mieszkającego w domu jak i na typowego psa myśliwskiego. Mieszkając w mieście musimy zapewnić mu wystarczającą ilość czasu na spacery. Ponieważ to pies otwartych przestrzeni postarajmy się znaleźć miejsce, gdzie bezpiecznie będziemy mogli odpiąć smycz i dać upust instynktowi pracy w polu. Często ludzie uważają, że duże psy potrzebują dużych domów. Owszem, pies musi mieć adekwatny do swojej wielkości azyl ale dom dla psa to schronienie. To od ilości spacerów, możliwości wybiegania się, ilości bodźców dostarczanych podczas takich wyjść czy wyjazdów zależy dobry rozwój młodego psa i spokój starszego. Gordon musi, najlepiej jak najczęściej, mieć możliwość dłuższego spaceru i wyładowania swojej energii. Parę dni przerwy nie wyrządzi mu krzywdy. Zaniedbany pod tym względem i znudzony może mieć, jak większość psów zresztą, objawy depresji lub napady destrukcyjnego zagospodarowania przestrzeni.

Inną ważną potrzebą gordona jest kontakt z człowiekiem. Charakter, rodzinność i potrzeba bliskości z ludźmi sprawiają, że gordon chce być zawsze obok nas. W domu będzie leżał przy naszych nogach lub chociaż tak, abyśmy byli w zasięgu jego wzroku. Na spacerze przywołany, dobrze ułożony gordon, chętnie wraca do właściciela. Zawsze jest zadowolony z poświęcanej mu uwagi, chwalony jest szczęśliwy i umie to okazać.

Użytkowość myśliwska

Po względem użytkowym gordon jest najbardziej wszechstronnym brytyjczykiem. Pracuje doskonale zarówno górnym wiatrem jak i dolnym. Czyni to z gordona nie tylko skutecznego w polowaniu na ptactwo, ale również dobrego w poszukiwaniu postrzałków, tropieniu zwierzyny grubej czy aportowaniu zajęcy i drapieżników. Jest wytrzymały i choć nie jest, z racji swojej budowy, tak szybki jak inne setery i pointery, w trudnym terenie jest bardziej przydatny niż lżejsze psy. Dobrze pracuje w wodzie i w lesie. Stójka szkota jest twarda i stosunkowo rzadko pusta. Co charakterystyczne dla tej rasy, wykonywana jest równie często na stojąco, co w pozycji przysiadu – a nawet leżąc.

Poziom pasji myśliwskiej u młodego gordona jest sprawdzany na próbach polowych. Zaliczenie prób do 2-go roku życia psa lub konkursów powyżej 2 roku życia jest wymogiem hodowlanym. Należy mieć to na uwadze jeśli chcemy w przyszłości aby nasz gordon miał potomstwo.

Zalety mniej znane

W wyniku sprzyjających splotów okoliczności oraz uprzejmości Fundacji „Ama Canem” zajmującej się dogoterapią, moje gordonki – Janisia i Buka, miały możliwość sprawdzenia swoich sił na zajęciach prowadzonych przez Fundację. Początkowo, mając na uwadze temperament gordona ale także jego wrażliwość i dystans do obcych, z pewnymi obawami chodziłam na zajęcia. Jednak w konfrontacji z różnymi zachowaniami dzieci jak i osób starszych, zarówno zdrowych i chorych moje gordonki wykazały się cechami, które mnie zaskoczyły. Moje obawy, co do ich przydatności w tej trudnej psiej pracy, rozwiały się. Widzę, jak doskonale przystosowują się do warunków na zajęciach, szybko potrafią przeistoczyć się z pełnego temperamentu psa w psa spokojnego i zrównoważonego. Są cierpliwe, delikatne i odporne na stres. Często, mimo trudnych dla nich okoliczności, wykonują polecenia i znoszą np. nadmierną dziecięcą radość czy zbyt mocne przytulanie. A co najbardziej mnie zaskakuje to ich radość z możliwości chodzenia na zajęcia.

Opisując pracę moich gordonek w Fundacji nie sugeruję bynajmniej, że gordon jako rasa jest stworzona do takich działań. Dobór psa do pracy w dogoterapii to oddzielny temat i dotyczy to zarówno rasy jak i osobników. Chcę tylko pokazać, że gordon dzięki swojej inteligencji, łatwości uczenia i przystosowania do warunków oraz chęci kontaktu i pracy z człowiekiem potrafi o wiele więcej niż byśmy się spodziewali. Potrafi zaskoczyć nas swoim wyczuciem i umiejętnościami, a odpowiednio wyszkolony i prowadzony sprawdza się w najróżniejszych sytuacjach.

Na koniec

Posiadanie gordona zobowiązuje. Aby nasze życie z nim było udane powinniśmy sprostać jego potrzebom fizycznym jak i emocjonalnym. To nie jest tylko piękny pies do pozowania przed kominkiem. To pies z temperamentem, inteligentny i wrażliwy. Potrzebuje nie tylko spacerów i aktywności ale przede wszystkim osoby, którą będzie mógł obdarzyć miłością. Decydując się na gordona musimy mieć tego świadomość. Zadbany i dobrze ułożony gordon jest wspaniałym towarzyszem i członkiem rodziny i z pewnością powodem do dumy.

 

Agnieszka Mordwa (Klan Basów FCI)